Inspirerend leiderschap in tijdens van chaos

Er zijn twee redenen waarom er in tijden van crisis en chaos naar jou als leidinggevende wordt gekeken. Je bent het probleem (en schuldige) of de oplossing. Het is de kunst om als leidinggevende met beide rollen comfortabel te zijn. Soms moet je namelijk ‘het probleem’ durven zijn om iets te doorbreken. Of een oplossing bieden waar maar de minderheid blij mee is. Een inspirerend leider is namelijk geen groots en meeslepend iconische figuur. Het is vooral iemand die zichzelf goed kent en durft te laten zien. 

Wat maakt leiders inspirerend?

Inspiratie betekent letterlijk het inblazen van anderen. Je geeft energie aan de ander. En dat is niet alleen weggelegd voor de happy few. Iedereen is wel op enig moment of op een bepaalde plek in je leven een inspiratie voor anderen. Ouders zijn vaak een inspiratie voor hun kinderen, bijvoorbeeld. Inspireren doe je als je zelf bent geïnspireerd. Jezelf goed kennen en weten wat jou inspireert brengt je daarom dichter bij inspirerend leiderschap. Het begint bij jou en jezelf kennen. 

De omgeving. Ik ben, omdat wij zijn

Naast jezelf kennen is het kennen van je plek de volgende pijler waarop inspirerend leiderschap kan bestaan. Met het kennen van je plek bedoel ik hier dat jij je als leider bewust bent van je omgeving. Je plek ten opzichte van je team, je plek in de organisatie en de plek van de organisatie in de samenleving. Als die plekken in balans zijn (en geloof me, dat zijn ze heel vaak niet), is er niet zoveel aan de hand. Neem jij of neemt de organisatie een plek die niet passend is, dan raakt het uit balans. Dan gaat het piepen en kraken. Dan bekijk ik de organisatie en het leiderschap binnen zo’n organisatie altijd als een systeem, waarin alle elementen met elkaar zijn verbonden. Verderop in dit blog meer over hoe je dat kunt doen. 

Ubuntu

Ubuntu is een begrip uit de Zuid Afrikaanse cultuur dat we steeds meer tegenkomen in literatuur over leiderschap. In de filosofie van Ubuntu gaat men ervan uit dat een team meer is dan de som van alle teamleden. In een organisatie is uiteindelijk alles en iedereen met elkaar verbonden. Een voorbeeld: je stuurt een team aan waar steeds onderling gedoe is. Meerdere teamleden vinden van elkaar dat ze slecht functioneren.  Een voor een komen de medewerkers bij jou voor een oplossing. De medewerkers spreken onderling over jouw reacties en geven daar een eigen kleuring aan. Tada, voor je het weet ben je onderdeel van het probleem.

 In dat geval is stilstaan bij je plek helpend. Teken een cirkel met daarin de medewerkers. Teken jouw positie in tijden van harmonie en markeer je positie in tijden van conflict. Je zult zien dat je een beweging maakt in je team. Zo maak je inzichtelijk dat er een wisselwerking is tussen jou en je team op het moment dat jij van positie wisselt (soms onbewust). 

De organisatie bekijken als systeem

Als je vastloopt in organisatiepatronen wordt het lastig om een inspirerend leider te zijn.

Naast leiderschap speelt dan ook kennis van het organisatiesysteem een rol in het in beweging zetten van mensen. Er zijn vanuit het systemisch werk 4 basisprincipes over het functioneren van een organisatie.

De bestemming

Dit gaat over het bestaansrecht van een organisatie. Welke rol vervult de organisatie voor het grotere geheel, de samenleving. Als de bestemming onduidelijk is zie je weinig betrokkenheid, geen focus, ongeduld en frustratie. Dit is kenmerkend voor een zoekende organisatie die zijn of haar bestemming heeft verloren.

De ordening

De organisatie als systeem werkt zoals ieder systeem vanuit een bepaalde ordening, anders functioneert het niet.  Deze ordening wordt bepaald door verschillende dingen, zoals hiërarchie, maar ook door anciënniteit (hoelang werken mensen bij een organisatie) en expertise of functieniveau. Als er geen duidelijke ordening is krijg je eilandjes, mensen gaan hun eigen gang, men spreekt elkaar niet aan op gedrag, deadlines worden niet gehaald, hoog verloop en soms zelfs pestgedrag

De relatie

Je kan geen deeltjes weglaten dan hapert het systeem. Met andere woorden; iedereen heeft recht op een plek. Als iemand zijn plek niet inneemt dan zoekt het systeem een nieuwe balans. Bijvoorbeeld een leider die zijn of haar rol niet pakt.  Het kan ook zijn dat er een belangrijk teamlid of leider op een vervelende manier is vetrokken. Niemand praat erover, maar in de onderstroom is deze persoon of personen nog steeds aanwezig. Dit soort lijnen krijgen bewust of onbewust veel aandacht waardoor de energie in een team afneemt. Je ziet dan vaak een hoog verzuim, veel verloop, roddelen, lage betrokkenheid en weerstand tegen het management.

De uitwisseling

Er moet evenwicht zijn tussen geven en nemen. Dat gaat niet alleen over salaris, maar ook over werkuren, aandacht en invloed van medewerkers. De basis moet altijd gelijkwaardig zijn.

Als er geen balans is krijg je vaak veel ‘please’ gedrag of juist veel klagen, hoog verzuim en risico op burn out in een team. 

Inspiratie in tijden van chaos

In chaos en verandering zit energie zeg ik vaak tegen de leiders die ik coach of in mijn trainingen spreek. Of de energie nu positief of negatief is. Met energie valt te werken als leider. Op het moment dat er chaos is of crisis dan worden er oude patronen doorbroken. Dit kan een pijnlijk proces zijn. De kunst is dan om als leider te voorkomen dat de organisatie of het team verder wordt getraumatiseerd. Daarvoor heb je kennis van jezelf, van je plek en van het organisatiesysteem nodig.

Inspiratie is de positieve tegenhanger van angst. Waar angst mensen verlamt, zorgt inspiratie voor beweging. Angst veroorzaakt bevriezen, bevechten of vluchten.

Inspiratie leidt tot creatie en verandering. Mensen volgen leiders die perspectief bieden. Dit kan op een autoritaire manier, zoals door Trump en Orbán. Zij bieden bepaalde groepen een perspectief door dat van anderen te beperken. Ze bieden een winst-verlies perspectief: de winst van de één is het verlies van de ander. Het kan ook op een inclusieve manier voor iedereen, zoals Mandela, Obama en King dat doen. De meest inspirerende leiders bieden een win-win perspectief: we kunnen allemaal winnen. 

Wil jij je verder verdiepen in je wijsheid als leider? In april start de volgende training Wijsheid in Leiderschap: een andere ervaring.  Speciaal voor vrouwelijke leiders. Schrijf je in via de website of neem contact per mail voor meer informatie. info@femconnect.nl

Sawubona! Ik zie je. Ik zie waar je vandaan komt, waar je wortels liggen, wat je geschiedenis is, wat je wel en niet hebt gedaan, je sterktes en zwaktes, je dromen en angsten, je hoop en je vrees. Ik zie jou voor wie je bent. En ik respecteer je.