Inzicht in je systeem

Een systeem is elke vorm van samenwerking en contact tussen mensen. Hierbij kun je denken aan je familiesysteem, het systeem op je werk, je vriendenkring, of bij je sportclub. Allemaal systemen waar jij een onderdeel van bent. In zo’n systeem heb jij een plek. Misschien ben jij de gangmaker of degene die altijd de cadeaus regelt. Of je bent de planner van het stel, de perfectionist. Je kan ook de duiker zijn, dat is degene die altijd lekker meedeint en zelden zelf actie onderneemt. Als iedereen de plek inneemt die van ze wordt verwacht is er geen vuiltje aan de lucht. Een systeem gaat pas haperen op het moment dat als er iemand op de verkeerde plek staat, er een onderdeel ontbreekt of de volgorde niet goed is.

Als het systeem niet klopt, lekt de energie weg

Een voorbeeld: je collega komt structureel haar afspraken niet na. Je voelt met haar mee want ze heeft een ingewikkelde thuissituatie. Ze vertelt je vaak over haar situatie. Jij bent haar uitlaatklep en neemt soms dingen over zodat ze niet in de problemen komt. Na een tijdje raak je vermoeid en je vertelt haar dat je dit niet kan blijven doen. De energie en dus ook jóuw energie lekt weg. Op het moment dat je dit tegen je collega zegt, stuit je op onbegrip. Ze begrijpt niet hoe je haar zo kan laten zakken. Je was altijd zo begripvol en behulpzaam! Dit is een voorbeeld van mensen die op de verkeerde plek in het (in dit geval: werk) systeem staan. De professionele relatie is verstoord omdat jij een moeder-achtige rol op je genomen hebt. Je collega heeft jou daarin geduwd omdat zij een behoeftige rol heeft aangenomen. Uiteindelijk is de professionele werkrelatie verstoord en is er meer een zorgrelatie waarin geen professionele balans meer mogelijk is. Om verdere escalatie te voorkomen zal eerst de professionele balans moeten worden hersteld doordat ieder haar plek weer inneemt.

Onbewust voorkeursgedrag

Veel van ons gedrag wordt onbewust aangestuurd. Freud en Jung hebben daar veel onderzoek naar gedaan. Freud vond daarbij dat alles terug te voeren was op je kindertijd, echter Jung heeft later onderzocht dat het onbewuste een veel grotere rol had bij ons gedrag. Hij stelde dat hoe meer zicht wij hebben op ons onbewuste voorkeursgedrag hoe dichter we bij onszelf komen. Veel van je gedragingen en overtuigingen vinden hun oorsprong in je jeugd. De taal die je gebruikt, de interesses die je hebt en vaak zelfs het beroep wat je kiest. Met andere woorden die vrije keuze en de authenticiteit hebben zo hun grenzen. De aloude nature vs. nurture discussie. Wat is aangeboren en wat is aangeleerd gedrag? In het systemisch werk beginnen we daarom vaak met het kijken naar je familiesysteem. Het systeem in het gezin waarin je opgroeit maar óók de generaties ervoor.

Jezelf leren kennen

In onze samenleving weten we vaak nog wel het verhaal van onze ouders en van de opa’s en oma’s, maar verder terug wordt al lastiger. Hier in onze Westerse wereld denken we vaak dat onze persoonlijke wereld start vanaf onze geboorte. Wij (lees ons EGO) zijn het middelpunt van die wereld. Niets is natuurlijk minder waar. We zijn een product van vele generaties voor ons. Er zijn culturen waar ze dat veel beter hebben begrepen. Denk bijvoorbeeld aan de Zulu cultuur in Afrika. Toch helpt het ons om ons familieverhaal te kennen en daarbij stil te staan. Ons Ego is namelijk maar een klein deel van onszelf. Het is ons bewuste deel zeg maar. Echter in ons onderbewuste is nog zoveel meer. Van Ego naar Zelfbewustzijn is zicht krijgen op je onbewuste gedrag. Is Ego dan zo slecht? Nee zeker niet, je hebt je Ego nodig om ergens te komen. Veel persoonlijke groei ontstaat doordat je grip krijgt op je Ego. Met andere woorden jij leidt je Ego in plaats van andersom.

Overlevingsstrategieën van toen zijn nu niet meer helpend

Als kind leren we ons aanpassen aan de omgeving waarin we opgroeien. Dat is ons overlevingsinstinct. Een baby leert dat als hij huilt er aandacht of eten komt. Een hele functionele overlevingsstrategie die je vanzelf ook weer afleert als je ouder wordt. Zo leren we als kind verschillende overlevingsstrategieën aan. Kom je bij voorbeeld uit een gezin waar veel spanning heerst dan heb je waarschijnlijk geleerd om niet op te vallen of om juist de clown uit te hangen. Ook is het goed mogelijk dat je expert bent geworden in het doorbreken of vermijden van spanning en conflicten. Van veel van deze overlevingsstrategieën zijn we ons helemaal niet zo bewust. Ze kunnen ons echter wel in de weg zitten in ons volwassen leven. Kom je bijvoorbeeld op je werk regelmatig in dezelfde conflicten of situaties terecht? Kortom: is er een patroon? Dan is de kans groot dat je, zonder dat je dit weet, steeds dezelfde niet-helpende strategie toepast.

Stel je voor dat jouw rol die van clown was in het ouderlijk gezin. Dan heb je waarschijnlijk de neiging om dat in je werk en relatie ook toe te passen om het moment dat er spanningen zijn of conflicten dreigen. Je maakt je er met een grapje vanaf. Echter jouw omgeving kan daar anders op reageren dan je ouderlijk gezin. Daar was je gedrag functioneel en geaccepteerd. Tijdens een vergadering kan het door je collega’s als heel irritant worden gezien. Je bent dan ineens het onderdeel dat het systeem doet haperen.

Hoe beter jij jezelf kent hoe leuker het leven

Zelfkennis gaat veel verder dan het kunnen benoemen van je sterke en je zwakke kanten. Echt jezelf kennen is weten wat je onbewuste gedragspatronen zijn. Op het moment dat jij je onbewuste voorkeursgedrag kent en snapt waar deze vandaan komt heb je meer grip op je bewuste gedrag. Je kijkt niet alleen naar jezelf, maar ook naar jezelf in relatie tot anderen. Dat is best een ingewikkelde, want is het natuurlijk niet alleen maar goud wat er blinkt. Je leert ook je donkere kant kennen. Je nare trekjes onder ogen zien. Het levert je een compleet beeld van jezelf op en daarmee een completer mens. Groei van jouw persoonlijke bewustzijn maakt dat je bewust en zelfverzekerd een plek inneemt in de verschillende systemen waar je onderdeel van bent. Je brengt de balans weer terug zodat jij en je omgeving het beste van jou krijgen.